Tết và “Lễ”

 Tết và “Lễ”

Khổng Tử

Từ rất lâu, câu“ Tiên học lễ, hậu học văn” được nhà trường treo thật cao trong phòng học, cốt là để răn dạy cả trò lẫn thầy. Trước khi học chữ, học kiến thức phải hiểu về lễ. Nhưng năm tháng qua đi, dường như chữ lễ không còn được coi trọng như xưa. Khi tôi học lớp 7, giáo viên giao cho bọn học sinh chúng tôi viết về câu này. Ai nấy đều viết những ý giống nhau và giống cô rồi coi đó là lẽ đương nhiên. Đó là lý do mà cái sáng tạo trong mỗi đứa trẻ dần mai một đi theo năm tháng. Tết năm nay, tôi bắt đầu đi chúc tết họ hàng xây dựng mối quan hệ với những người lớn tuổi nhiều hơn. Nhờ vậy mà tôi có dịp quay lại nhìn sâu hơn vào chữ “ Lễ” thay vì chỉ tin vào quan điểm của giáo viên năm xưa.

Lễ là gì? Từ đâu mà có? Vì sao phải có lễ? 

Từ “Lễ” bắt đầu được sử dụng rộng rãi trong nhân dân Trung Hoa vào thời Xuân Thu. Chính Khổng Tử và Mạnh Tử là người đã đưa “Lễ” trở thành một trong những yếu tố để đánh giá con người. Lễ là những quy tắc điều chỉnh hành vi của con người trong các mối quan hệ. Ví dụ như quan hệ vua-tôi, phụ-tử, vợ-chồng, phụ nữ phải tam tòng tứ đức… Người có học là người biết dùng cái lễ để đối nhân xử thế. Nhờ cái lễ mà con người biết kẻ nào đáng tôn trọng kẻ nào không. Thú vật thì không có lễ, nhưng hơn thú ở chỗ có ý thức hành lễ trước những thứ đáng tôn trọng. Thủa xưa, thầy đồ trong làng luôn được kính trọng bậc nhất. Thậm chí địa vị của thầy còn lớn hơn cha mẹ. Vì cha mẹ cho ta thân xác còn thầy dạy ta làm người, dạy ta thành tài, làm quan để lo cho dân chúng.

Tuy rằng có nhiều nguyên tắc “ Lễ” trong nho giáo không còn phù hợp với thời nay như “tam tòng” nhưng chúng ta không thể bác bỏ vai trò của “Lễ” trong xã hội. Sẽ thế nào nếu đứa trẻ sinh ra không biết ơn cha mẹ, không biết trọng ân nghĩa, coi rẻ tình người? Chính cái “Lễ” giữ cho xã hội trật tự bên cạnh luật. Nhưng ngày này, chúng ta có thể thấy rõ đạo đức xã hội đang đi xuống rõ rệt. Đầy trên mặt báo là những vụ đâm chém người yêu, đốt nhà cha mẹ. Phải chăng đó là hậu quả của một nền giáo dục đặt chữ “Lễ” sau chữ văn?

Lì xì - văn hoá tết

Thật buồn khi tết đến, mà phải nghe những câu chuyện trẻ con chê tiền lỳ xì, người lớn mang lỳ xì ra để so sánh với nhau. Trong khi ban đầu, lì xì từng là một cái lễ người lớn dành cho trẻ để chúc may mắn. Và thật buồn khi những đứa trẻ không còn kính trọng thầy cô vì bố mẹ nó tham vãn tiền đóng quỹ lớp, quỹ trường quá nhiều. Những cái lễ ấy con người phải học từ khi còn tấm bé vậy mà ngày nay, có khi giáo viên còn không biết về lễ. Nếu thầy không trọng đạo thì không có trò tôn sư. Không có trò tôn sư thì khó mà học thành người được.

Một cái tết nữa lại qua. Đời người ngày một ngắn không phải vì bệnh tật hay tuổi già mà vì ít ai được dạy cách sống sao cho đáng…

- Mây 2023 -