Karate kid - Học ở trung tâm hay học gia sư tốt hơn?

 Thành công của người thầy là tạo ra động lực học cho học trò.

Karate kid một bộ phim quá quen thuộc đối với khán giả vào năm 2010. Với đề tài về trẻ em và cách trẻ khám phá thế giới, xử lý các mối quan hệ xung quanh, bộ phim đã tạo ra một tiếng vang lớn. Tôi xem bộ phim này từ hồi còn bé tí, thấy thằng bé bị bắt nạt thì phẫn nộ thay cho nó rồi thấy nó luyện tập, vượt qua nỗi sợ thì mừng cho nó. Bài học ấy cứ thế lớn lên với tôi theo năm tháng để rồi tạo nên tôi của ngày hôm nay. Sức mạnh giáo dục của phim ảnh luôn lớn hơn một, hai lời nói của người lớn vì nó chuyển động, nó giàu cảm xúc, đẹp và thú vị. Bây giờ, khi đã lớn, xem phim bằng con mắt của một người theo giáo dục, tôi lại thấy nhiều điểm hay xứng đáng để theo dõi hơn nữa - “ Thế nào là một người thầy tốt”.

Họ là ai?

Thực dễ thấy rằng thầy Lý ( thầy của Cheng ) có hẳn một trung tâm học võ đông như hội, học sinh tập ngoài sân, tập trong nhà, tập đối kháng, tập kỹ thuật. Và giá trị cốt lõi mà thầy Lý luôn dặn học sinh đó là “ không khoan nhượng, không mềm lòng”. Vì thế mà học sinh nào của thầy cũng chiến, đứa nào chần chừ khi ra tay với bạn là ăn một cái tát trời giáng từ thầy. Nhìn bề ngoài, đây chính là kiểu trung tâm “ hiệu quả” trong mắt xã hội: học sinh ngoan, chăm chỉ, tiến bộ nhanh. 

Nhìn qua thầy Han thì ngược lại, thậm chí ông Han còn chả xưng là thầy. Ông Han chỉ là một thợ sửa ống nước muốn cứu thằng bé con bị bắt nạt ở trường. Ông ấy bắt đầu dạy khi phát hiện ra cách duy nhất để giúp Dre là dạy nó tự vệ. Cùng đảm nhận vai trò là “ thầy” nhưng rõ ràng 2 người “sư phụ” này có động cơ khác nhau, dẫn đến việc họ tạo ra những người học trò khác nhau vô cùng.

Phương pháp là gì?

 “ Học võ là học về cuộc sống “ là giá trị cốt lõi mà Ông Han mang vào giáo dục cho Dre. 60% của bộ phim là hình ảnh Dre tập luyện ở khắp các địa danh nổi tiếng của Trung Quốc: Vạn Lý Trường Thành, Núi Côn Sơn, Tử Cấm Thành. Dre và ông Han như 2 người bạn, họ đi chơi cùng nhau, tập luyện cùng nhau, và tâm sự cùng nhau. Chi tiết Dre ngồi trong xe lắng nghe thầy Han kể về người vợ và con đã qua đời, rồi lại rủ thầy tập võ cho thấy rất rõ ý nghĩa của Dre trong đời ông Han. Không chỉ là người học trò, Dre đã kéo ông Han ra khỏi sự đau thương của quá khứ, thắp lên một ngọn lửa trong trái tim người đàn ông già. Họ đến và làm cho cuộc đời nhau trở nên tốt đẹp hơn. 

Những người học trò?

Như đã nói ở trên, những người thầy khác nhau, tạo ra những con người khác nhau. Tầm tuổi của Dre và bạn bè là 12 tuổi. Khi Cheng coi Dre là tình địch, thằng bé đã làm y hệt như những gì thầy Lý dạy “ Đối thủ là để hạ gục, không mềm lòng, không khoan nhượng” và thế là Dre bị đánh cho không đứng dậy nổi. Đến khi ông Han đến cứu, Cheng và bạn bè đánh luôn cả ông Han. Hành động này được cho là quá ngông cuồng đối với truyền thống “ Kính trên, nhường dưới” của người Á Đông. Điều gì đã tạo nên một đám trẻ kiêu ngạo như vậy ngoài một người thầy hiếu thắng đến mức mù quáng. Vậy học võ đâu chỉ là học võ, thông qua võ thuật, đám trẻ đã học vô thức học cách sống của người thầy. Tương tự, trong thực tế hiện nay, liệu việc học tiếng Anh, Văn, Toán có phải chỉ là học một môn học, hay qua đó mà học sinh có thể học được cách tiếp cận mọi kiến thức, trên đời? Điều này còn phụ thuộc vào việc người giáo viên cứ tự giao cho mình trách nhiệm ấy hay không nữa. Và các bậc phụ huynh có nên nâng cao tiêu chuẩn chọn giáo viên hay chỉ đơn giản là tìm một chỗ học cho rẻ mà không nhận ra tầm ảnh hưởng vô cùng lớn đến tương lai của đứa trẻ đang nằm trong tay của một người mới gặp? 

Một trong những chi tiết vô cùng đắt giá, đánh dấu sự trưởng thành của Dre là khi thằng bé nằm trong phòng bệnh và quyết tâm quay lại sàn đấu. Không phải vì muốn thắng Cheng mà là vì “ Con không muốn phải sợ nữa, con sẽ chiến đấu chi đến khi không còn sợ hãi”. Dre không muốn quãng thời gian đi học còn lại của cậu phải tiếp tục chạy lẩn trốn, sợ hãi và đây là cơ hội cuối cùng để cậu giành lại điều mà cậu muốn. Kể cả khi thầy Lý sẵn sàng chơi bẩn, bắt học sinh đánh đối thủ đến tàn phế, bất chấp việc một học sinh bị loại khỏi sân đấu. Đó cũng chính là con đường ngắn nhất để tạo ra những đứa trẻ ngông cuồng, bất chấp luật lệ. Cheng đã làm theo lời thầy mình, đã cố hết sức bằng mọi giá phải thắng được Dre và rồi cậu thất bại. Nhưng điều khiến cho nhân vật này thú vị đó là Cheng đã tận tay trao cúp cho đối thủ của mình một cách tâm phục, khẩu phục và gọi ông Han là sư phụ. Sự thú vị này xuất phát từ việc, biên kịch không biến lũ trẻ thành một cái máy chạy theo lệnh, chúng hữu tri, và khi trải qua thất bại, đau đớn chúng nhận ra bài học. Cheng vẫn là một đứa trẻ ham học, và sẵn sàng thay đổi khi nhận ra hậu quả. Kẻ duy nhất thua trong trận này chính là thầy Lý và cách giáo dục cực đoan. 

Phương châm “ học võ là học về cuộc sống “ cũng giống như phương châm dạy học của người thầy vĩ đại “Chu Văn An” - “ dạy người, dạy chữ” tức là việc học làm người đặt trước, học chữ, học kiến thức đặt sau. Mà học làm người chính là học cách sống, đối nhân xử thế… Qua một bộ phim dài 134, trẻ nhỏ được học cách lớn lên còn người lớn học cách hiểu trẻ nhỏ. Quay trở lại với câu hỏi ban đầu “ thế nào là một người thầy tốt?” Tôi xin phép để lại cho mỗi người đọc tự rút ra…